Mur berliński i East Side Gallery

Mur berliński i East Side Gallery

 Mur Berliński (Berliner Mauer) był systemem fortyfikacji postawionym przez NRD 13 sierpnia 1961 roku, aby zatrzymać masową ucieczkę obywateli na Zachód, stając się symbolem podziału Niemiec i zimnej wojny, aż do jego upadku 9 listopada 1989 roku, co otworzyło drogę do zjednoczenia Niemiec w 1990 r.. System o długości ok. 156 km, obejmował betonowy mur (często ponad 4 metry wysokości), druty kolczaste, wieże strażnicze, fosy i „pas śmierci”, czyli pola minowe, oddzielając Berlin Wschodni od Zachodniego. 

NRD nazywała go eufemistycznie "antyfaszystowskim wałem ochronnym" (Antifaschistischer Schutzwall). Próby przekroczenia muru kosztowały życie co najmniej 140 osób, w tym uciekinierów, żołnierzy i przypadkowych przechodniów. 9 listopada 1989 r., w wyniku protestów i decyzji władz NRD, co zapoczątkowało proces zjednoczenia Niemiec. 

Podczas naszej wycieczki zobaczyliśmy najdłuższy zachowany fragment muru (ok.1,3 km) przemieniony w galerię sztuki na świeżym powietrzu (Mühlenstraße), zwany East Side Gallery. Dziś East Side Gallery należy do najczęściej odwiedzanych miejsc w stolicy Niemiec. Szacuje się, że każdego roku mogą oglądać ją nawet trzy miliony turystów. Pokrytą malowidłami betonową ścianę znajdziemy kawałek od ścisłego centrum miasta, w granicach dzielnicy Friedrichshain, tuż obok mostu Oberbaum.

Zachowany odcinek muru zamieniony na East Side Gallery pełnił funkcję muru wewnętrznego. Był on jednak znacznie wyższy niż w innych miejscach w mieście, ponieważ przebiegał wzdłuż ruchliwej arterii Mühlenstrasse, którą przewożono zagranicznych oficjeli. Władze NRD musiały więc z powodów propagandowych znacznie go powiększyć, by skutecznie ukryć przed wzrokiem gości wypełniony zasiekami wykarczowany pas ziemi.

Opisywany odcinek oddzielał od siebie dzielnice Kreuzberg oraz Friedrichshain i znajdował się tuż przy moście Oberbaum (niem. Oberbaumbrücke), który łączył oba obszary i pełnił funkcję przejścia granicznego. Wzdłuż przebiegu muru przepływała Sprewa, która administracyjnie należała do NRD i znalazła się pomiędzy murem wewnętrznym oraz zewnętrznym.

Rzeka była niemym świadkiem wielu tragicznych wydarzeń. Co najmniej dziesięciu mieszkańców Berlina Wschodniego utonęło lub zmarło z wyziębienia w trakcie próby ucieczki od strony ulicy Mühlenstraße. Trudna do wyobrażenia sytuacja spotykała też jedną z rodzin pochodzącą z Berlina Zachodniego. Pewnego razu do Sprewy wpadło bawiące się dziecko, a pogranicznicy nie zezwolili na zejście do wody zachodnim służbom ratunkowym. Co więcej, sami też nie zareagowali...

Mur Berliński czasami błędnie kojarzony jest ze strukturą podobną do średniowiecznego muru obronnego. Tak naprawdę był to szeroki pas fortyfikacji składający się trzech części:

1. muru zewnętrznego skierowanego w stronę Berlina Zachodniego,
2. korytarza tzw. martwej ziemi z zasiekami i wieżami strażniczymi (szerokiego na tyle, żeby mogło się nim przemieszczać wojsko wraz z czołgami i pojazdami opancerzonymi),
3. skromniejszego muru wewnętrznego leżącego po stronie Berlina Wschodniego.

Symboliczny upadek muru berlińskiego nastąpił 9 listopada 1989 roku. Na wiosnę kolejnego roku zaproszono do współpracy 118 artystów z 21 krajów, którzy otrzymali zadanie pokrycia muralami długi na 1316 m odcinek muru przebiegający wzdłuż ulicy Mühlenstraße.

Artyści swoimi dziełami nawiązywali do sytuacji politycznej oraz przedstawiali nadzieje ówczesnego pokolenia. Najbardziej znanym malowidłem jest pocałunek Leonida Breżniewa oraz Ericha Honeckera (przywódcy NRD). Stworzył go Dmitri Vrubel na podstawie zdjęcia z 1979 roku autorstwa Régisa Bossu. To mural, któremu trudno się przyjrzeć z bliska, ponieważ zawsze jest przy nim mnóstwo ludzi, nam się jednak udało :-)

W 1991 roku East Side Gallery otrzymała status pomnika narodowego. Na przestrzeni lat murale niszczały - przeważnie z powodu warunków atmosferycznych, ale zamalowywali je też inni graficiarze. W 2009 roku, z okazji dwudziestolecia upadku muru, cała ściana została odnowiona. Do renowacji zaproszono artystów zaangażowanych w oryginalny projekt z 1990 roku.